Dalyan'da ne yenir dendiğinde ilk akla gelen örneklerden mavi yengeç.

Muğla'mız denize kıyısı olan, yaylaları ve tarımsal arazileri olan, dolayısıyla hem deniz ürünleriyle yapılan yemekleri, hem de yörük mutfağının özel yemekleri ile oldukça zengin bir mutfağa sahiptir. Bu zenginlikler içerisinde öyle özel ürünler vardır ki çok ender bulunan veya endemik özellik gösterenleri de görmek mümkündür. Bugün bunlardan bir örneği, mavi yengeci beraber inceleyelim ve tanıyalım.

Dalyan'da ne yenir dendiğinde ilk akla gelen örneklerden mavi yengeç. Doğal afrodizyak olarak anılan mavi yengeç (Callinectes sapidus) son dönem tercih edilen ve sevilen deniz ürünlerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.
Düne kadar tüketilmeyen ve hatta özellikle balıkçıların ağlarını yırtması gibi nedenlerle istenmeyen konumunda olan mavi yengeç, şimdilerde turistlerin özellikle aradığı, yemek istediği bir deniz ürünüdür. Muğla'nın Ortaca ilçesine bağlı olan Dalyan, mavi yengecin doğal ortamında yetiştiği özel bir kaç yerden biridir. Antalya'da Demre, Muğla'da Dalyan'a gelen yerli, yabancı turistler nesi meşhur, ne yemeli? dediğinde ilk akla gelen yengeç yemekleri olur. Her yerde bulunmaz mavi yengeç. Çünkü özel şartlar gerekir yaşayabilmesi ve üreyebilmesi için. Tatlı su ve denizin birleşim noktalarında, tuzlu sıcak tropikal sularda yaşarlar. Ortalama 15 derece olan sular onların yaşadığı suda aradıkları sıcaklıktır. Sıcaklık yükselirse, mesela 33 derecenin üzerine çıkarsa onların strese girmesine ve göç etmelerine neden olabilmektedir. Aslında mavi yengeç Atlantik kökenlidir. Göçlerle Akdeniz kıyılarına kadar gelmiş ve yerleşmişlerdir. Yumuşak zeminli yerleri yani kumlu kıyıları tercih etmelerinin nedeni ise kendilerini zemine gömmelerinden kaynaklanmaktadır. Dişi yengeçler, şartlar yaşamak için uygun olmadığı zaman ise göç ederek neslini korumaktadır. Son zamanlarda Karadeniz'de mavi yengeçler görülmektedir. Bunu sıcaklık yükseldikçe kendileri için uygun sıcaklıktaki sulara doğru göç ile açıklamak mümkündür. Yani küresel ısınma ile birlikte artan su sıcaklıkları, bugün Dalyan, Demre ile anılan yengeçlerin belki yarın Karadeniz'in herhangi bir kıyısı ile anılmasını mümkün kılacaktır.

Dişi yengeçler mavi değildir. Renkleri turuncuya yakın kiremit rengidir. Mavi olanlar erkek yengeçlerdir. Renk onlar için ayırt edici farklılıktır. Yengeç avlayıcıları turuncu renkteki yengeci tekrar suya bırakır. Onlar avlanmaz ve yenmez. Bunun sebebi ise yengeç neslinin devamlılığını sağlamaktır. Yengeçler doğal ortamında yetişir. Çünkü strese girdiklerinde birbirlerini yiyebilmektedirler. Doğal ortamlarında ise bir kerede 2 milyon yumurta bırakabiliyor olmaları nedeniyle çok hızlı bir şekilde çoğalabilmektedirler.
Besin olarak yengeç ve pişirme şekli nedir dersek;
Bir yengeçten en fazla 90 gram et elde edilebilmektedir. Göğüs ve kıskaçların içerisindeki etler yenilmektedir. Kıskaçlardaki etlere ulaşabilmek ve yiyebilmek için yengeç makası ile kıskaçlar kırılır. Protein değeri yüksek ve yağ oranı düşük olması nedeniyle özellikle Akdeniz beslenmesinde olmak üzere tercih edilen ve sağlıklı ilan edilen bir hayvansal üründür. Bu kıymetli et suda, buharda veya ızgarada pişirilebiliyor. Suda pişirmeye göre buharda pişirme, besin değeri kaybının daha az olması nedeni ile daha çok tercih ediliyor. Buharda pişirme yapabilmek için suya değmeyecek şekilde kapalı bir tencerede pişirilir. Buhar tencereniz yok ise kolaylıkla bir tencerenin içerisine bir süzgeç koyularak, üzerine yengeçler yerleştirilip çok az su koyularak kapalı bir şekilde suya değdirmeden buharda pişirme yapılabilir. Ayıklanan etler istenirse bundan sonrasında tava, güveç, pilav, salata şeklinde de pişirilip kullanılabilir.